Araştırma sorusu, tezin pusulasıdır. Bu yazıda konudan soruya geçiş için beş pratik filtre ve sık yapılan hataları paylaşıyoruz.
1. Bağımlı ve bağımsız değişkenleri ayır
Araştırma sorusu, açıklanmak istenen değişkeni (bağımlı) ve onu etkileyen değişkeni (bağımsız) içermelidir. 'Öğretmenlerin tutumları' bağımlı değişkendir; 'cinsiyet', 'kıdem', 'eğitim düzeyi' bağımsız değişkenlerdir. Tek değişkenli bir soru da olabilir; ancak danışman genellikle 2–3 değişken ister.
2. Test edilebilir mi?
İyi bir soru, evet/hayır veya sayısal bir yanıt verilebilir bir sorudur. 'Öğretmenlerin tutumlarını etkileyen faktörler nelerdir?' çok geniştir; 'X değişkeni tutumu anlamlı düzeyde etkiliyor mu?' daha test edilebilir.
3. Örneklem ve zaman dilimi
Soru, erişilebilir bir örneklem ve makul bir zaman dilimi içermelidir. 'Türkiye'deki tüm öğretmenler' çalışılamaz; 'İstanbul'daki 5 devlet lisesinde görev yapan 200 matematik öğretmeni, 2024–2025 öğretim yılı' çalışılabilir.
4. Etik ve erişilebilirlik
Veri toplama için etik kurul izni, kurum izni ve bilgilendirilmiş onam gerekip gerekmediği sorudan önce düşünülmelidir. İnsan katılımcılı çalışmalar için bu üçü de gerekir; belge analizi gibi çalışmalar için genellikle yalnızca kurum izni yeterlidir.
5. Danışmanla test
Soruyu danışmanınıza 3 farklı biçimde ifade edin: dar, orta, geniş. Danışmanınızın her birine tepkisi, sorunun hangi sürümünün en sağlam olduğunu gösterir. Çoğu danışman 'orta' versiyonu tercih eder.