Tez teslimi, savunma sonrası başlayan ve enstitü onayı ile biten 4-8 haftalık bir süreçtir. 5 ana adımdan oluşur: iç düzeltme, YÖK Tez Merkezi'ne yükleme, enstitüye teslim, cilt/format ve dijital arşiv. YÖK 2024 sonrası dijital tez yüklemeyi zorunlu hale getirmiştir; erişim süresi üniversitenin kararına bırakılmıştır. 2026 itibariyle tez PDF/A standardında olmalı, erişilebilirlik etiketleri (alt text, başlık hiyerarşisi) içermelidir. Bu yazıda 30 günlük plan, YÖK yükleme adımları, cilt gereksinimleri, dijital arşiv, açık erişim ve 2026 güncellemeleri paylaşılmaktadır.
1. Tez tesliminden önceki 30 gün
Tez tesliminden önceki 30 gün, jüri düzeltmeleri, format kontrolü, dijital versiyon hazırlığı ve enstitü iletişimi için kritik bir penceredir. Bu süreçte 4 ana görev tamamlanmalıdır: jüri geri bildirimi uygulama, nihai format düzenleme, YÖK Tez Merkezi yükleme öncesi kontroller ve enstitüye ön bildirim.
4. hafta önce — Jüri düzeltmelerini uygulama (1-2 hafta). Jüri geri bildirimi yazılı formatta toplanır. Her madde tek tek ele alınır; değişiklikler tezde uygulanır. Danışman taslak düzeltmeleri inceler. 'Yapılan değişiklikler listesi' hazırlanır (jüri onayı için).
3. hafta önce — Format düzenleme (3-5 gün). Üniversitenin tez yazım kılavuzunun tüm kuralları uygulanır: sayfa düzeni, kenar boşlukları, font, satır aralığı. Tablolar ve şekillerin numaralandırması kontrol edilir. Kaynakça APA 7 veya üniversitenin istediği stilde son halini alır. Sayfa numaraları (Roma rakamı ön kısım, Arapça ana metin) doğru ayarlanır.
2. hafta önce — Jüri onayı ve PDF hazırlığı (3-5 gün). Düzeltilmiş tez jüriye gönderilir. Jüri onayı yazılı alınır (genelde e-posta yeterli). Son onay sonrası PDF hazırlanır; PDF/A-2b standardı (YÖK 2024 sonrası zorunlu). Dosya boyutu ve sayfa sayısı kontrol edilir.
1. hafta önce — Enstitü iletişimi ve yükleme hazırlığı (3-5 gün). Enstitüye 'teslim için hazırım' bildirimi yapılır. Gerekli belgeler listesi alınır (diploma, ALES, fotoğraf, vb.). YÖK Tez Merkezi'ne yükleme için hesap ve şifre kontrol edilir. Tez özeti (Türkçe + İngilizce) son kontrol. Anahtar kelimeler (3-5) belirlenir.
2. YÖK Tez Merkezi yükleme adımları
YÖK Tez Merkezi'ne tez yükleme 2024 sonrası zorunludur. Yükleme adımları: hesap oluşturma, tez PDF'i yükleme, meta veri girme (başlık, yazar, danışman, özet, anahtar kelime), erişim süresi seçme, onay. Yükleme sonrası 1-3 iş günü içinde tez YÖK sisteminde görünür. Erişim süresi (embargo) üniversitenin kararına bağlıdır; en az 1 yıl olabilir.
Adım 1 — YÖK hesabı oluşturma. YÖK Ulusal Tez Merkezi (tez.yok.gov.tr) portalına giriş. Yazar hesabı veya danışman hesabı ile yükleme. Üniversite yöneticisi onayı gerekir.
Adım 2 — Tez PDF'i hazırlama. PDF/A-2b standardında (uzun vadeli arşivleme uyumlu). Tüm tablolar, şekiller, kaynakça tek dosyada. Dosya boyutu genelde 50 MB altı; büyük tezlerde 200 MB'a kadar. Dosya adı 'tez_<soyad>_<ad>_<yıl>.pdf' gibi standart formatta olmalıdır.
Adım 3 — Meta veri girme. Başlık (Türkçe ve İngilizce). Yazar, danışman, anabilim dalı. Özet (Türkçe ve İngilizce, 300-500 kelime). Anahtar kelimeler (3-5). Tez türü (yüksek lisans / doktora). Tarih.
Adım 4 — Erişim süresi seçme. Genelde 1 yıl erişim kısıtlaması (embargo). Patent veya yayın bekleyen tezlerde 2-3 yıl uzatılabilir. Üniversitenin kararı + gerekçe yazılır. Embargo sonrası tez açık erişime geçer.
Adım 5 — Yükleme ve onay. PDF + meta veri yüklenir. Sistem otomatik kontrol yapar (dosya bütünlüğü, şifreleme, vb.). Enstitü onayı beklenir (1-3 iş günü). YÖK sistemi tezi indeksler ve aranabilir hale getirir.
Sık yapılan hatalar. Şifreli PDF: YÖK şifreli PDF kabul etmez; tüm PDF'ler açık olmalı. Eksik meta veri: özet veya anahtar kelime eksikse yükleme reddedilir. Büyük dosya: 200 MB üstü dosyalar sistem tarafından reddedilebilir; görsellerin çözünürlüğü optimize edilmeli. Erişim kısıtlaması unutulması: yayın bekleyen tez sahipleri embargoyu unutabilir; patent başvurusu yapılmadan açık erişim riski vardır.
3. Tez formatı ve cilt gereksinimleri
Tez formatı üniversiteden üniversiteye değişir; ancak ortak gereksinimler vardır. Ciltli (sert kapak) veya spiral cilt, A4 boyut, 1.5 satır aralığı, 12 pt font, 2.5 cm kenar boşluğu yaygındır. Dijital teslimde PDF/A standardı zorunludur. 2026 itibariyle bazı üniversiteler yalnızca dijital teslim kabul etmektedir.
Sayfa düzeni: kağıt A4 (21 x 29.7 cm); kenar boşlıkları sol 4 cm, sağ 2.5 cm, üst-alt 2.5 cm (cilt payı dahil); font Times New Roman veya üniversitenin belirlediği (genelde 12 pt); satır aralığı 1.5 (ana metin), 1.0 (dipnot, tablo, kaynakça); paragraf girintisi 1.25 cm.
Sayfa numaralandırma: ön kısım (kapak, önsöz, içindekiler, tablo listesi, kısaltmalar) Roma rakamı (i, ii, iii); ana metin (girişten son kaynağa kadar) Arapça (1, 2, 3); ekler ayrı numaralandırma veya ana metin devamı; kaynakça, özgeçmiş ana metin devamı.
Cilt: sert kapak (kütüphane arşivi için) yüksek lisans için genelde zorunlu; spiral cilt bazı üniversiteler kabul eder; dijital teslimde PDF basılı kopya yerine geçebilir.
Renk ve görseller: siyah-beyaz basım yaygın; renkli şekiller PDF'te renkli, basılı kopyada siyah-beyaz; fotoğraflar yüksek çözünürlük (en az 300 dpi).
Sık yapılan hata: üniversitenin kılavuzunu okumamak. Her üniversitenin kendine özgü kuralları var; genel bilgi yetmez.
4. Enstitüye teslim ve arşiv
Enstitüye teslim, YÖK yüklemesinden sonra yapılır ve tezin arşive alınmasıyla sonuçlanır. Teslim, basılı + dijital kopyaların (veya yalnızca dijital) enstitü sekreterliğine sunulmasıdır. Enstitü tez kabul belgesi düzenler; bu belge olmadan mezuniyet işlemleri başlamaz. Teslim sonrası tez üniversite kütüphanesinde ve YÖK Tez Merkezi'nde arşivlenir.
Adım 1 — Teslim öncesi kontrol. Jüri onayı yazılı mı? Danışman onayı var mı? Üniversitenin istediği tüm belgeler tamam mı (diploma, ALES, fotoğraf, vb.)? YÖK yükleme onayı alındı mı?
Adım 2 — Fiziksel teslim (gerekiyorsa). Ciltli veya spiral kopya enstitü sekreterliğine. Genelde 1-3 kopya (enstitü, kütüphane, danışman). Bazı üniversiteler dijital tek kopya yeterli bulur.
Adım 3 — Dijital teslim. PDF dosyası enstitü sistemine yüklenir. Enstitü tarafından teslim onayı verilir. 'Tez Teslim Formu' doldurulur ve imzalanır.
Adım 4 — Arşiv. Enstitü tezi kabul eder ve arşivine alır. Üniversite kütüphanesi dijital kopyayı erişilebilir hale getirir. YÖK Tez Merkezi'nde zaten yayında.
5. Dijital ve fiziksel kopyalar
Tez için dijital ve fiziksel kopya stratejisi 2026 itibariyle çoğu üniversitede 'dijital öncelikli' olmuştur. Dijital kopya YÖK Tez Merkezi'nde, enstitü arşivinde ve kütüphanede bulunur. Fiziksel kopya, dijitalin doğruluğunu kanıtlayan tek referans olarak arşivde tutulur. Genelde 1 ciltli kopya yeterlidir.
Dijital kopya: YÖK Tez Merkezi'nde (herkese açık veya kısıtlı); enstitü dijital arşivinde; üniversite kütüphanesi dijital kataloğunda; yazarın kişisel arşivinde (yedek).
Fiziksel kopya: enstitü arşivi (genelde 1 ciltli); danışman arşivi (isteğe bağlı); üniversite kütüphanesi (yaygın değil).
Saklama ömrü: dijital PDF/A standardı 50+ yıl; fiziksel asitsiz kağıt ile 200+ yıl. Üniversiteler her iki formatta da arşivleme yapar.
6. 2026: Dijital tez ve açık erişim
2026 itibariyle tezlerin dijital teslimi ve açık erişimi zorunludur. YÖK Tez Merkezi'nde her tez, en geç 1 yıl içinde açık erişime geçer. Dijital erişilebilirlik (PDF/A, alt text, başlık hiyerarşisi) tez değerlendirmesinin bir parçası haline gelmiştir. Açık erişim, tezin atıf alma ve görünürlük kazanma potansiyelini artırır; ancak patent ve yayın bekleyenler için embargo uygulanabilir.
1 — PDF/A standardı. PDF/A-2b dijital arşivleme için optimize edilmiş; tüm fontlar gömülü, renk profili tanımlı; şifreleme yok, JavaScript yok, form yok. YÖK, PDF/A uyumlu olmayan tezleri reddedebilir.
2 — Erişilebilirlik etiketleri. PDF başlık hiyerarşisi (H1, H2, H3) tanımlı; alternatif metin (alt text) tüm görsellerde; dil etiketi (tr-TR veya en-US); erişilebilirlik kontrolü Adobe Acrobat Pro veya PDF/UA standardı ile yapılır.
3 — Embargo politikası. Patent başvurusu için 1-3 yıl embargo uygulanabilir; yayın bekleyen tezler makale kabul edilene kadar (genelde 6-12 ay); kişisel veri içeren araştırmalarda araştırma etiği gereği 1-2 yıl. Üniversitenin tez merkeziyle yazılı mutabakat gerekli.
4 — Açık erişim avantajları. Atıf sayısı %10-30 artar (çalışmalara göre değişir); akademik görünürlük hızlanır; toplumsal etki (kamu kaynaklarına erişim) artar; araştırma tekrarı önlenir.
Sık yapılan hata: erişilebilirlik etiketlerini unutmak. PDF/A standardına uygun olsa bile başlık hiyerarşisi ve alt text eksikse, ekran okuyucu kullanan araştırmacılar için erişilemez olur.
7. Teslim sonrası kontroller
Tez teslimi sonrası 3 kontrol noktası vardır: YÖK Tez Merkezi'nde tez aranabilir mi, enstitü tez kabul belgesi düzenledi mi, üniversite kütüphanesi dijital kopyayı erişilebilir hale getirdi mi. Bu 3 kontrol tamamlandıktan sonra mezuniyet işlemleri başlayabilir.
Kontrol 1 — YÖK Tez Merkezi aranabilirliği. Tez.yok.gov.tr'de yazar adı, danışman adı veya tez başlığı ile arama yapılır. Tez 'yayında' durumunda görünür. Embargo durumunda 'kısıtlı erişim' notu ile görünür. Yükleme sonrası 1-3 iş günü içinde görünür olmalı.
Kontrol 2 — Enstitü tez kabul belgesi. Enstitü sekreterliği 'Tez Teslim Formu' veya 'Tez Kabul Belgesi' düzenler. Bu belge olmadan mezuniyet işlemleri başlamaz. Belgeyi saklamak önemli (kayıp durumunda yeniden düzenlenebilir ama zaman alır).
Kontrol 3 — Kütüphane erişilebilirliği. Üniversite kütüphanesi dijital kopyayı kataloğuna ekler. Yazarın izniyle 'açık erişim' veya 'kampus içi erişim' olarak ayarlanır. Kütüphane sistemi üzerinden PDF indirilebilir olur.
Süreç tamamlandıktan sonra: mezuniyet başvurusu yapılır; transkript ve diploma hazırlanır; mezuniyet töreni planlanır.